Κάθε φορά που κάνουμε login με το Google account μας ή συνδεόμαστε με το Facebook συμβαίνει κάτι σχεδόν ανεπαίσθητο. Χωρίς να το σκεφτόμαστε παραδίδουμε ένα κομμάτι του ψηφιακού εαυτού μας. Το όνομα, το email, οι προτιμήσεις μας και η τοποθεσία μας, όλα γίνονται κλειδιά πρόσβασης σε υπηρεσίες που δεν ελέγχουμε. Και το χειρότερο; Αυτό μοιάζει να είναι βολικό, οικείο και κανονικό.
Σύμφωνα με την έκθεση του DataReportal για τον Απρίλιο του 2024, ο αριθμός των χρηστών των social media παγκοσμίως ανέρχεται σε 5,31 δισεκατομμύρια, που αντιστοιχεί στο 64,7% του παγκόσμιου πληθυσμού. Η ευρεία χρήση των social media έχει οδηγήσει στην αυξανόμενη υιοθέτηση επιλογών όπως το “Sign in with Google” ή “Sign in with Facebook” για γρήγορη και εύκολη πρόσβαση σε διάφορες εφαρμογές. Δεν είναι απλώς μια τεχνολογική συνήθεια αλλά είναι ένα πολιτισμικό μοτίβο που εδραιώνει εξάρτηση και όχι ελευθερία. Στον κόσμο του Web2, η ταυτότητα είναι κάτι που δανειζόμαστε από τις πλατφόρμες ενώ ο κόσμος του Web3 υπόσχεται ότι θα την κατοχυρώσουμε. Αλλά μπορούμε στ’ αλήθεια;
Η ταυτότητα ως υποδομή εξουσίας
Η έννοια της ταυτότητας στον φυσικό κόσμο είναι βαριά. Έχουμε διαβατήριο, ΑΦΜ και κάρτα υγείας. Στον ψηφιακό κόσμο όμως η ταυτότητά μας είναι ακόμα πιο ρευστή. Είμαστε ένα email, ένα username, μερικά κλικ στο Instagram και στα υπόλοιπα κοινωνικά δίκτυα. Κι όμως, γύρω από αυτή την “ταυτότητα” έχουν χτιστεί ολόκληρες αυτοκρατορίες όπως η Meta, η Google, το TikTok και η Amazon. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν ούτε τον έλεγχο, ούτε το δικαίωμα να “κουβαλήσουν” την ψηφιακή τους υπόσταση πέρα από το σύστημα που την δημιούργησε.
Τι υπόσχεται το Web3;
Το Web3 φέρνει την θεμελιώδη υπόσχεση ότι σου ανήκει η ταυτότητα σου. Το wallet σου δεν είναι απλώς πορτοφόλι αλλά είναι λογαριασμός, είναι ψήφος, ιστορικό και κοινωνική παρουσία. Μέσα από decentralized identifiers (DIDs), soulbound tokens, on-chain credentials, και zero-knowledge proofs, οικοδομείται ένα νέο μοντέλο που δεν χρειάζεσαι login με Google, δεν εξαρτάσαι από username που μπορεί να απενεργοποιηθεί και η ιστορία σου είναι φορητή. Το 2023, σύμφωνα με το Messari, πάνω από 5 εκατομμύρια χρήστες είχαν ενεργά Ethereum wallets με ταυτοποιημένες on-chain ενέργειες. Παράλληλα, platforms όπως το Gitcoin Passport ή το Polygon ID χτίζουν υποδομές όπου η ταυτότητα αποθηκεύεται, αποδεικνύεται και “ανήκει” στον κάτοχό της, όχι στην πλατφόρμα.
Αυτή είναι η θεωρία. Η πράξη είναι πιο δύσκολη.
Η ψευδαίσθηση του “ιδιοκτήτη”
Πολλοί χρήστες πιστεύουν ότι “κατέχουν” τα wallets τους. Στην πραγματικότητα, αν χάσουν τη φράση ανάκτησης ή το κινητό, χάνουν τα πάντα. Έρευνες δείχνουν πως σχεδόν 1 στους 5 χρήστες Web3 έχει χάσει πρόσβαση σε wallet λόγω απώλειας φράσης ανάκτησης (Consensys 2023). Η “κυριαρχία” απαιτεί εκπαίδευση, όχι απλώς τεχνογνωσία. Η κυριαρχία απαιτεί όχι μόνο τεχνικό έλεγχο, αλλά νοητικό και πολιτισμικό υπόβαθρο.
Στο Web3, υπάρχουν πειράματα όπως:
- Sign-in with Ethereum, μια νέα μορφή ταυτοποίησης χωρίς τρίτους.
- BrightID, που προσπαθεί να αποδείξει την “μοναδικότητα” ενός ατόμου χωρίς να παραβιάζει την ιδιωτικότητα του.
- Worldcoin, που χρησιμοποιεί βιομετρικά δεδομένα και προκαλεί ηθικά διλήμματα.
Ο ίδιος ο Vitalik Buterin έχει αρθρογραφήσει για το Proof of Personhood (PoP) και το “κρίσιμο ζήτημα του να ξέρεις ποιος είναι άνθρωπος χωρίς να παραβιάζεις την αυτονομία του”. Το paper The Limits of Sybil Resistance (2022), είναι ίσως η πιο δομημένη ανάλυση για το πώς μπορείς να αποδείξεις την ανθρώπινη φύση σου χωρίς να παραδώσεις το απόρρητό σου. Αλλά κι άλλες φωνές, όπως η Kaliya “Identity Woman” Young, τονίζουν ότι η ταυτότητα δεν είναι τεχνολογικό πρόβλημα αλλά είναι ανθρώπινο, πολιτισμικό και πολιτικό.
Μια νέα εποχή εφαρμογών χωρίς κλειδωμένες πόρτες
Το πιο πιθανό μέλλον δεν θα είναι ούτε τελείως αποκεντρωμένο ούτε τελείως centralized, αλλά μάλλον θα είναι υβριδικό. Το Lens Protocol έχει ήδη πάνω από 300.000 προφίλ και το Farcaster ξεπέρασε τους 150.000 ενεργούς χρήστες μέσα στο 2024. Ενώ το CyberConnect, ειδικά στην Ασία, προσεγγίζει 1 εκατομμύριο wallets. Πολλά από αυτά λειτουργούν χωρίς seed phrase, με social recovery ή biometric backup. Το μέλλον θα έχει στοιχεία “αόρατου Web3” όπως wallets χωρίς seed phrases, αποκεντρωμένη ταυτοποίηση μέσα από apps και μεταφορά δεδομένων χωρίς να ξέρεις ότι χρησιμοποιείς το blockchain.
Πλατφόρμες όπως το Lens Protocol, το Farcaster και το CyberConnect δείχνουν πώς μπορείς να έχεις κοινωνική ζωή χωρίς να είσαι κλειδωμένος σε Big Tech platforms.
Παράλληλα, projects όπως το Spruce, το Veramo, ή το Polygon ID δουλεύουν πάνω στη δημιουργία wallet-based ταυτοτήτων που δουλεύουν σε κάθε εφαρμογή, από το gaming έως την εργασία.
Η ψηφιακή ανεξαρτησία κερδίζεται με μικρές νίκες
Η αλήθεια είναι δύσκολη και σκληρή, γιατί πολλοί άνθρωποι προτιμούν τη ευκολία από την κυριαρχία. Το “Sign in with…” είναι γρήγορο, ενώ το να φτιάξεις wallet και DID είναι δύσκολο. Όμως η ιστορία δείχνει πως οι μεγάλες αλλαγές ξεκινούν από λίγους, από εκείνους που θέλουν περισσότερα, όχι μόνο ως χρήστες, αλλά ως πολίτες του ψηφιακού κόσμου. Δεν είναι βέβαιο ότι η ταυτότητά μας θα μας ανήκει επειδή το υποσχέθηκε το Web3. Ίσως να μας ανήκει μόνο όταν την διεκδικήσουμε ως δικαίωμα, όχι όταν την περιμένουμε ως κάτι αυτονόητο.
Ίσως, όπως πάντα, θα έρθει με αργούς ρυθμούς. Με wallets που απλώς δουλεύουν, με apps που δεν ρουφούν τα δεδομένα μας, με κοινότητες που απαιτούν σεβασμό και όχι απλώς χρήστες.
Κάθε φορά που κάποιος επιλέγει να συνδεθεί με το wallet του αντί για το “Sign in with…”, δεν καταγράφεται απλώς μια τεχνική πράξη, καταγράφεται μια μικρή νίκη. Όχι στο blockchain και το Web3, αλλά στη συλλογική μας συνείδηση.